MATA NI GAGAMBINO Ang Paglilinaw, Hindi Pagpaparusa: Ang Tamang Pag-unawa sa Show Cause Orders

Ang isang Show Cause Order (SCO), sa kanyang likas na katangian, ay hindi pa itinuturing na kaso, at hindi rin ito katumbas ng paghatol ng pagkakasala o pananagutan. Sa halip, ito ay isang paunang mekanismong administratibo na idinisenyo upang bigyan ng pagkakataon ang isang opisyal o kawani ng gobyerno na ipaliwanag ang umano’y pagkilos o pagkukulang bago pa man simulan ang pormal na hakbang na pandisiplina. Pinangangalagaan nito ang due process sapagkat walang opisyal ang maaaring parusahan nang hindi muna naririnig ang kanilang panig. Kaya’t ang isang SCO ay hindi parusa—ito ay isang kasangkapan upang magsiyasat, isang pagkakataon upang linawin ang mga pangyayari at katotohanan.

 

Ang isang Bureau Chief o Head of Office ay walang kapangyarihang magpataw ng parusang pandisiplina sa mga presidential appointee. Ang kapangyarihang ito ay nakalaan lamang sa Pangulo ng Pilipinas, alinsunod sa Konstitusyon at sa Administrative Code of 1987 (E.O. 292). Bagama’t maaaring magpalabas ng SCO ang mga opisyal sa antas ng Bureau para sa pagpapaliwanag at pagtitipon ng mga datos, ang kapangyarihang magpataw ng kaparusahan ay nananatiling nasa Pangulo lamang. Ang ganitong kaayusan ay nagsisilbing pananggalang upang mapanatili ang pananagutan at integridad ng chain of command.

 

Kinilala ng ating mga hukuman ang doktrina ng presumption of regularity sa pagtupad ng mga tungkulin. Ibig sabihin, kapag ang isang opisyal na gawain ay naisagawa alinsunod sa itinakdang proseso ng batas, ito ay ipinalalagay na tama at ginawa nang may mabuting loob maliban na lamang kung mayroong matibay na ebidensya na kabaligtaran. Gayundin, pinagtitibay ng mga desisyon ng hukuman na ang mga opisyal ng gobyerno ay dapat ipalagay na kumikilos nang tapat, at ang mga pagkakamali sa paghatol ay hindi awtomatikong maituturing na misconduct kung walang patunay ng katiwalian o masamang hangarin. Ang mga presumption na ito ay hindi pawang pormalidad lamang—ito ay proteksyon laban sa mga walang basehang akusasyon.

 

 

Subalit, sa kasalukuyang kalakaran, madalas natatabunan ng trial by publicity ang tamang proseso. Ang simpleng pagpapalabas ng isang SCO ay minsan ginagawang sensasyon at itinuturing na agad na hatol ng pagkakasala. Ito ay hindi lamang hindi makatarungan para sa opisyal na sangkot kundi nakakasira rin sa bisa ng batas. Nagiging panganib itong gawing kasangkapan para sa paninira sa halip na lehitimong paraan ng pananagot. Dahil dito, tungkulin ng midya at mga tagapagsalita na tiyakin na ang kanilang pag-uulat ay patas, makatotohanan, at may paggalang sa karapatan ng mga nasasangkot. Ang prinsipyong makatarungan ay nangangailangan na isaalang-alang ang parehong paratang at paliwanag, at ang mga konklusyon ay dapat lamang lumabas matapos ang wastong pagsusuri.

 

Sa kasong ito, sina Atty. Marlon Fritz B. Broto at Lord Jane Autriz, na pinag-isyuhan ng SCO, ay hindi pa mga respondent sa isang pormal na kaso. Wala silang kasong administratibo o kriminal na isinampa; sila ay pinasasagot lamang hinggil sa ilang alegasyon kaugnay ng kanilang mga tungkulin. Hangga’t hindi natatanggap, nasusuri, at naihahatol nang ayon sa batas ang kanilang mga paliwanag, anumang pagbibintang ng pagkakamali ay hindi lamang maaga kundi di-makatarungan. Karapatan nila—sa ilalim ng batas at ng Konstitusyon—ang presumption of innocence at regularity sa pagtupad ng kanilang mga tungkulin.

 

Ang pagpapabaya sa prinsipyong ito ay magtatakda ng mapanganib na huwaran. Kung ang bawat SCO ay awtomatikong ituturing na ebidensya ng pagkakasala, mawawalan ng bisa ang mga lehitimong mekanismo ng pagsusuri at pananagot. Maaaring gamitin ng mga nais umiwas sa pananagutan ang opinyon ng publiko upang siraan ang mga institusyon, na magpapahina sa kakayahan ng gobyerno na ipagtanggol ang kita ng bayan.

 

Sa huli, ang usaping ito ay hindi lamang tungkol sa dangal ng dalawang opisyal; ito ay usapin ng pangangalaga sa integridad ng institusyon. Kinakailangan ang balanseng pagtingin na nakabatay sa batas. Ang hindi pagbibigay bigat sa mga alegasyon nang walang ebidensya ay hindi pagtatakip sa mali—ito’y pagtataguyod ng mga pangunahing prinsipyo ng due process, mabuting loob, at regularidad sa paglilingkod publiko. Ang mga tapat na lingkod-bayan ay hindi dapat husgahan batay sa sabi-sabi kundi sa ebidensya, batas, at prinsipyo ng katarungan.

 

Sa ganitong pananaw, malinaw ang marapat na hakbang: hintayin natin ang paliwanag nina Atty. Broto at Gng. Autriz bago magbigay ng anumang konklusyon. Sa gayon lamang maisusulong ang pananagutan nang walang inhustisya, at magwawagi ang katotohanan nang hindi sinasakripisyo ang dangal ng paglilingkod bayan.